Hướng Dẫn Thi Công Bê Tông Vải Cuộn (GCCM)

1.1. Dọn dẹp và xử lý bề mặt

Nền đất

1. Bóc sạch cây cỏ, rễ cây, lớp đất hữu cơ mặt. Rễ cây còn lại sẽ mọc xuyên hoặc mục tạo hố sụt.
2. Nhặt bỏ toàn bộ đá sắc cạnh, đá nhô cao, gạch vỡ, vật cứng lởm chởm. Đá nhô làm tấm bị treo lên, tạo khoảng rỗng ở hai bên và làm rách màng PVC.
3. Lấp đầy hố, rãnh xói, chỗ trũng bằng đất cùng loại, đầm chặt từng lớp.
4. San phẳng và đầm chặt toàn bộ diện tích. Bề mặt sau khi đầm phải phẳng đều, không gợn sóng, không có bậc.

Nền đá

1. Cạy bỏ đá long rời, đá treo.
2. Trám các hốc, khe nứt lớn bằng vữa hoặc bê tông đá nhỏ.
3. Đục bạt các mỏm đá nhọn nhô cao.

Nền bê tông cũ (sửa chữa, cải tạo)

1. Đục bỏ bê tông bong rời, mục, rỗ tổ ong.
2. Cắt phẳng thép chờ hoặc thép lộ nhô ra.
3. Trám các vết nứt và lỗ hổng lớn.
4. Vệ sinh sạch bụi, dầu mỡ, rêu.

1.2. Đào rãnh neo (chôn hai đầu cuộn)

Đây là chi tiết quyết định tuổi thọ công trình. Rãnh neo có hai nhiệm vụ: giữ tấm không bị tuột, và bịt kín mép để nước không lùa xuống dưới tấm.

Yêu cầu thi công rãnh

• Rãnh đào cách mép mái tối thiểu 0,5 m để đất không bị sạt vào rãnh.
• Thành và đáy rãnh phải gọn, không sụt lở.
• Góc chuyển tiếp giữa rãnh và mặt mái phải bo tròn, không để góc vuông sắc — góc sắc sẽ làm gãy tấm tại điểm uốn.
• Rãnh phải đào xong trước khi trải cuộn.

1.3. Thoát nước và chuẩn bị mặt bằng phụ trợ

• Bố trí thoát nước tạm để nước mưa không chảy tràn vào khu vực đang thi công.
• Nếu có nước ngầm rỉ ra mái, phải xử lý bằng ống thoát hoặc lớp lọc trước, không phủ đè lên. Nước bị bịt kín phía sau sẽ tạo áp lực đẩy bung tấm.
• Chọn vị trí tập kết cuộn: khô ráo, gần điểm cẩu, có mái che.
• Bố trí nguồn nước và đường ống dẫn tới sát khu vực trải trước khi bắt đầu trải cuộn. Không được để tình trạng trải xong rồi mới đi tìm nước.

2.1. Chuẩn bị và nâng cuộn

Dùng máy nâng, cẩu hoặc xe múc để tăng năng suất — đây là cách nhanh nhất và cũng an toàn nhất với cuộn lớn.

1. Luồn thanh / dầm treo xuyên qua lõi cuộn.
2. Móc cáp hai đầu dầm, treo cuộn lên sao cho cuộn quay tự do được.
3. Nâng cuộn tới đầu tuyến trải, hạ dần và kéo tấm ra khi thiết bị di chuyển lùi.
4. Với mặt bằng chật, hạn chế thiết bị nặng, hoặc khối lượng nhỏ: dùng cuộn nhỏ khiêng tay, thao tác tương tự.

• Trên mái dốc: treo cuộn tại đỉnh mái, cố định mép trên vào rãnh neo trước, rồi thả cuộn lăn xuôi xuống chân mái. Không kéo ngược từ dưới lên.

2.2. Chiều đặt tấm — kiểm tra bắt buộc

2.3. Chiều trải

• Mái dốc: trải dọc theo chiều dốc (từ đỉnh xuống chân). Đây là cách nhanh nhất và cho phép neo chắc mép trên tại đỉnh.
• Kênh mương, rãnh: trải dọc theo tuyến kênh.
• Tràn xả, cửa xả: có thể trải ngang, theo hồ sơ thiết kế.

2.4. Chồng mí — 10 đến 15 cm

Quy tắc bắt buộc

1. Bề rộng chồng mí: 100–150 mm. Không được nhỏ hơn 100 mm ở bất kỳ vị trí nào. Nên đánh dấu sẵn vạch mực trên tấm dưới để tấm trên đặt đúng.
2. Chồng mí phải xuôi theo chiều dòng chảy, giống nguyên tắc lợp ngói: tấm phía thượng lưu đè lên tấm phía hạ lưu; tấm phía trên mái đè lên tấm phía dưới mái. Đặt ngược chiều thì nước sẽ chui vào miệng mí và xói ngầm xuống dưới.
3. Mí chồng phải được ép sát liên tục suốt chiều dài trong khi vật liệu ninh kết, để không tạo khoảng rỗng giữa hai lớp. Ép bằng ghim, vít, bao cát hoặc vật nặng.

Liên kết mí chồng — chọn theo yêu cầu của công trình

2.5. Chôn mép vào rãnh neo

1. Kéo mép tấm xuống đáy rãnh, ép sát vào thành và đáy rãnh, không để tấm bắc cầu qua miệng rãnh.
2. Ghim cố định tấm trong lòng rãnh.
3. Tưới nước cho phần tấm nằm trong rãnh TRƯỚC khi lấp — xem Bước 4. Nếu lấp đất khi tấm còn khô, phần tấm chôn sẽ không bao giờ đóng rắn.
4. Lấp rãnh bằng bê tông đá nhỏ hoặc đất tại chỗ, đầm chặt từng lớp.

2.6. Cắt và xử lý chi tiết

• Cắt bằng dao rọc giấy, dao cắt hoặc máy cắt đĩa, chỉ cắt khi tấm còn khô, trước khi đóng rắn.
• Cắt vòng quanh cột, cọc, cổ ống: cắt vừa khít, phần tấm gấp lên thân ống tối thiểu 250 mm, kết thúc bằng nẹp kẹp và keo.
• Góc lồi, góc lõm: cắt tạo múi và chồng mí lại, không để tấm bị nhăn dồn tạo nếp gấp rỗng bên dưới.
• Vụn cắt phải thu gom, không để rơi vãi rồi gặp nước đóng rắn trên mặt tấm.

3.1. Chọn loại ghim theo nền

3.2. Bố trí ghim

Vị trí bắt buộc phải ghim

1. Dọc toàn bộ mí chồng giữa các tấm — ưu tiên số một
2. Toàn bộ mép chu vi và trong lòng rãnh neo
3. Đỉnh mái, chân mái
4. Các điểm chuyển tiếp địa hình: mép bậc, chỗ đổi độ dốc, quanh cổ ống
5. Tăng cường ghim tại các vị trí:
   • Mép tấm
   • Đầu và cuối cuộn
   • Các vị trí chồng mí
   • Khu vực có địa hình dốc hoặc dễ bị dịch chuyển
   • Các vị trí chịu tác động của nước hoặc dòng chảy

Bước ghim tham khảo

Ghim tạo hình: ở những chỗ tấm chưa áp sát nền do địa hình gợn, đóng thêm ghim để ép tấm xuống. Ưu tiên đặt ghim trùng vào mí chồng khi có thể — vừa cố định vừa ép mí.

3.3. Thao tác đóng ghim

1. Đóng vuông góc với mặt nền, đóng ngập hết chân ghim, phần lưng ghim ép sát mặt tấm.
2. Không đóng nghiêng, không để ghim nhô lên — ghim nhô sẽ vướng chân, cản dòng chảy và là điểm rò rỉ.
3. Không đóng quá mạnh làm rách vải tại lỗ ghim.
4. Với mí chồng: đóng xuyên qua cả hai lớp, cách mép 30–50 mm.
5. Thứ tự đóng: từ giữa tấm ra hai mép, hoặc từ trên xuống dưới với mái dốc, để đẩy hết nếp phồng ra ngoài.

4.1. Phân biệt hai giai đoạn — quan trọng

Nhiều đội thi công nhầm lẫn hai việc này và làm hỏng cả mảng.

4.2. Lần tưới đầu — thủy hóa

Cách làm

1. Dùng vòi phun tia sương hoặc tia tỏa đều. Không dùng tia mạnh xối thẳng — tia mạnh làm xói trôi xi măng khỏi mặt vải và làm bật mí chồng.
2. Tưới qua mặt vải xơ (mặt trên). Nước chỉ đi vào lõi qua mặt này.
3. Tưới đi tưới lại nhiều lượt, đều khắp, cho tới khi tấm ướt đẫm và ngấm hết chiều dày.
4. Kiểm tra bằng phép thử ngón tay: ngừng tưới, ấn tay lên mặt tấm. Nếu sau vài phút mặt tấm vẫn còn ướt ẩm khi sờ, là đã đủ. Nếu mặt tấm khô nhanh, tưới tiếp.
5. Tưới lại sau 1 giờ — bắt buộc khi trời nắng nóng, gió, hoặc mái dốc đứng (nước chảy tuột nhanh). Đây là lần tưới hay bị bỏ sót nhất.

Các vị trí phải tưới kỹ, dễ bị bỏ quên

• Phần tấm nằm trong rãnh neo — tưới xong mới được lấp
• Phần tấm dưới mí chồng — tưới lớp dưới trước khi đặt lớp trên đè lên
• Mép biên, góc, chỗ khuất

Nước sử dụng và chuẩn bị lượng nước

• Không cần nước sạch sinh hoạt. Nước sông, nước kênh, nước giếng dùng được, miễn không nhiễm dầu mỡ, hóa chất, nước thải công nghiệp.
• Phải tính và chuẩn bị đủ nước cho toàn bộ diện tích dự kiến thi công trong ca trước khi bắt đầu trải. Trải xong mà thiếu nước là mất cả mẻ.

4.3. Bảo dưỡng những ngày sau

• 4–5 ngày đầu: tưới ẩm 2 lần/ngày (sáng sớm và chiều mát)
• Các ngày tiếp theo: tưới 1 lần/ngày, duy trì thêm khoảng 1 tuần

Ở điều kiện nắng nóng gay gắt, gió mạnh hoặc độ ẩm thấp, tăng tần suất tưới. Có thể phủ bạt, lưới che nắng hoặc bao tải ẩm lên bề mặt để giảm bốc hơi trong 2–3 ngày đầu.

4.4. Thời gian và mốc cho phép khai thác

4.5. Thi công trong điều kiện thời tiết Việt Nam

Nắng nóng 30–35 °C — điều kiện phổ biến

• Thời gian thao tác sau khi tưới co ngắn lại rõ rệt so với điều kiện mát. Phải chia phân đoạn nhỏ hơn: trải tới đâu, ghim và tưới tới đó, không trải dàn trải cả ngàn mét vuông rồi mới quay lại tưới.
• Ưu tiên thi công sáng sớm và chiều mát. Tránh khoảng 11h–14h.
• Tăng số lần tưới lại; chuẩn bị lượng nước dư so với tính toán.
• Cân nhắc dùng keo gắn kết kết hợp vít với bước dày hơn (khoảng 100 mm) tại các mí quan trọng, vì thời gian ninh kết ngắn làm mí dễ hở.

Mưa giông

• Không được trông chờ nước mưa để thủy hóa. Mưa phân bố không đều, không kiểm soát được lượng, và thường không đủ ngấm hết chiều dày.
• Cuộn chưa dùng phải che kín tuyệt đối.
• Nếu mưa lớn khi vừa trải xong và chưa ghim: dùng bao cát chặn ngay mép và mí, tránh bị gió lật và nước cuốn.

Gió mạnh

• Dừng thi công khi gió cấp 6 trở lên (trên khoảng 10,8 m/s). Tấm khô rất nhẹ và dễ bị gió lật cả cuộn.
• Trải tới đâu ghim ngay tới đó, không để tấm nằm tự do trên mặt bằng.